Kategoriler
Blokzincir

Bireysel Yatırımcılar için Kriptopara Riskleri

Başlamadan Önce

Kriptoparalar ve kriptovarlıklar anlatımında kullandığımız terimlerin hepsinin karşılığı yok. Kriptopara borsalarının ve cüzdanlarının Türkçe sitelerinde dahi terimler İngilizce olarak kullanılmış. Metnin yazımında terimleri Türkçeye çevirdim ve İngilizce terimlerini belirttim. Bu yazıya dair bir diğer önemli nokta ise aşağıdaki beyan. Lütfen bütün metni aşağıdaki beyanı göz önüne alarak okuyun.

BU YAZI HİÇBİR AÇIDAN YATIRIM TAVSİYESİ DEĞİLDİR. BU YAZIDA ADI GEÇEN VEYA KAYNAK OLARAK KULLANILAN KRİPTOPARALAR VEYA KRİPTOPARA BORSALARI HAKKINDA ALIM VEYA SATIM KARARI VERMEDEN ÖNCE DETAYLI BİR ARAŞTIRMA YAPMANIZ GEREKLİDİR.

Rüzgâr Nereden Esiyor?

Kabul etmek gerekir ki sermaye piyasalarına olan ilgi kriptoparalar sayesinde farklı bir boyuta geldi. Teknik ve temel analiz birçok insanın ilgsini çekmeye başladı. Kriptovarlık piyasalarını tartışan Twitter hesaplarının, blogların ve finans sitelerinin sayısı belli değil. Talebin böylesine akıl almaz boyutlara geldiği bir piyasada yatırımcıların yüksek kazanç arzusu dolandırıcıların oyuna daha fazla katılmasına sebep oluyor. Deregüle piyasalar (DeFi), kazanç tarlaları (yield farms), opsiyon simsarları (options traders), Telegram/Whatsapp grupları, Elon Musk tweetleri, temelsiz kriptoparalar (💩coins) gibi birçok potansiyel ve açık dolandırıcılık aracı ile kolay kazanç arayan yatırımcılar risk haliyle daha da artıyor. İnsanların gözünde kriptovarlıkların “saadet zincirinden” farkının olmamamasının sebebi de aslında bu tip dolandırıcılık hikayeleri.

“Bir gün biri fişi çekerse bütün kripto piyasası bitecek” yaklaşımı teknik olarak gerçeği yansıtmıyor çünkü merkeziyetsiz bir blokzincirde yapılan bütün işlemler tutarıyla kaydedildiği için bakiyelerin ortadan kaybolması mümkün değil. Kriptoparaların bağlı olduğu ağlara yapılan saldırılar (Mango Market, Binance Smart Chain, DAO, Ronin Network, Poly Network), piyasanın önemli oyuncularına yapılan soruşturmalar (Tether ve Ripple) ve diğer birçok kripto piyasası ve cüzdanında yaşanan güvenlik açıkları ile yaşanan büyük kayıplar insanların güvenini sarsmaya devam ediyor. Bitcoin fiyatındaki büyük düşüş ve yaşanan bütün sorunlara rağmen insanlar hala kriptovarlıklara olan güvenleri şimdilik devam ediyor. Kriptovarlıkların altında yatan blokzincir teknolojisinin vadettikleri yatıyor. Merkez Bankalarının banknotlardan dijital paraya geçiş çalışmaları da blokzincir teknolojisinin hayatımızda daha da fazla yer alacağını gösteriyor.

Bilgi Akışı

Kriptoparaların yarattığı ilgi konuyla ilgili-ilgisiz herkesin araştırma yapmasına yol açtı. Kriptovarlıklar finans dünyasını değiştiriyor ve geliştiriyor olabilir ancak yatırımın temel kuralı olan “bilgi” göz ardı ediliyor. İnsanların kripto tercihi ne yazık ki sadece fiyat bilgisine bağlı: yeşilleri kırmızılarından fazla olan kriptovarlık daha fazla talep görürken aynı zamanda silkelemeye (pump and dump) daha fazla maruz kalıyor. Finansın deregüle olması bütün temel kavramların hayatımızdan çıktığı anlamına gelmiyor ancak birçok yatırımcı için dayanak varlık (underlying asset) fiyattan çok sonra geliyor. Kriptopara prospektüsü (whitepaper) finansman arayışında olan şirket hakkında ihtiyaç duyabileceğiniz bilgileri paylaşmak için var. Deregüle finansın bir diğer olumsuz yönü de prospektüs içeriğinin ne kadar şeffaf ve detaylı yazılması gerektiğine dair herhangi bir kanun da yok. Prospektüs yatırımcının işletme faaliyet fikir veren hatta kırmızı bayrakları işaret eden bir araç olmasına rağmen ne kadar detaylı okunduğu ve yatırım kararına etkisi meçhul.

Madencilik

Blokzincirde yeni eklenen her yeni zincirin tanınmasında kullanılan çeşitli mutabakat algoritmaları var. Emek ispatı (proof of work) ve hisse ispatı (proof of stake) kriptoparalar içinde en popüler olanları. Madencinin kıymeti yüksek olan emek ispatlı kriptoparaları kazanmak için gerekli olan sorunları çözerken yarattığı iki temel sorun var:

  1. Kriptoparayı hızlı bilgisayarlara ihtiyaç duyuyor ve bu da teknoloji fiyatlarında artışa sebep oluyor. Bitcoin madencileri, donanım bayilerinden listenin daha üstünden bir fiyatla parça talebinde bulunabiliyor.
  2. Bitcoin madenciliği için tüketilen yıllık elektrik gelişmekte olan bir ülkenin toplam tüketimine eşit. Bir madenciyi sadece enerji tüketimi ile tespit etmek dahi mümkün. Rusya’da boş bir fabrikanın Bitcoin madenciliği için kullanıldığı tüketilen elektrik ile anlaşıldı.

Elbette bu algoritmaların içinde farklı yaklaşımları takip edenler de var. Hisse ispatlı olan Gridcoin gibi. Contact filminin verdiği heyecanla SETI@home ve diğer birçok BOINC projesini analiz ettiğimiz günlerde en büyük ödül biriken puanlardı. Gridcoin, kullanıcılarının hem hisselerini hem de BOINC çabalarını kriptopara ile ödüllendiriyor.

Yatırım Kararları

Kriptoparalar hisse veya tahvil yatırımdan daha fazla risk barındırıyorlar ve opsiyon veya vadeli işlem gibi enstrümanlar işin içine girince risk katlanarak artıyor. Yatırımcıların kâr hırsı ne yazık ki maruz kaldıkları riski de regüle piyasaların çok üstüne çıkartıyor. Kriptopara borsaları ve cüzdanları yatırımcılarına bankalar gibi bir yatırım seçeneği de sunuyor: yatırımları kilitleme (staking). Bence kriptoparaların finans ve yönetim dünyasına katabileceği en önemli yeniliklerden biri bu. Yatırımcıyı sadece tutarla değil aynı zamanda bağlılığı ile de ödüllendirmek. Daha yüksek kazanç ve ödül arayan yatırımcılar ise kazanç tarlaları ve DeFi piyasaları baştan çıkaran seçenekler yaratıyor ancak sundukları yıllık kazanç oranları İmar Bankası ile yarışır durumda. Bazılarının sonu da aynen İmar Bankası gibi oluyor.

Cüzdanlar

Kriptopara ve Nitelikli Fikri Tapu (Non-Fungible Token) yatırımcılarının varlıklarını saklamak, takas etmek, yatırım kilitlemek ve Web3 uygulamalarından faydalanmak için bir cüzdana ihtiyaca duyuyor. Kriptoborsalarında olduğu gibi eposta ve şifre ile giriş yapmanız değil cüzdanlara; 12 veya daha fazla kelimeden oluşan anahtar parolanızı kaybetmemeniz gerekiyor. Bitcoin cüzdan parolasını unuttuğu için yüzmilyonlarca dolar zararda bile olan var. Cüzdanlara ait bir diğer güvenlik önlemi ise anahtarları ayrı bir defterde tutmak ve miras bırakacağınız kişilere de nasıl kullanacaklarını anlatmak.

Nereye Gidiyoruz?

Piyasanın kanunsuzluğu, teknolojik risklerin artışı, yatırımcıların yüksek kâr arzusu gibi birçok sorundan kaynaklanan riskler kriptoparalara olan genel kanıyı etkiliyor. Kanun ile yönetilen bir piyasaya göre yatırımcıların kendini daha fazla koruması gerekiyor. İzah edemediğiniz bir faaliyete yatırımcı olmak ile yolu bilmeden seyahate çıkmak arasında hiçbir fark yok. Deneyimsiz bir yatırımcının sadece etraftan duyduğu kriptopara isimleri ile piyasaya girmesi, gerekli önlemleri almadan hareket etmesi ile sermayesini kaybetme tehlikesi ile karşı karşıya geliyor.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

%d blogcu bunu beğendi: